اعلام خبر درگذشت یزدان تیموریان، ۷۴ ساله و اهل ورامین، در تاریخ ۲۵ خردادماه بار دیگر توجه افکار عمومی و نهادهای مدافع حقوق بشر را به وضعیت ساکنان اردوگاه مانز در آلبانی جلب کرده است. بر اساس اطلاعیه منتشرشده، وی بر اثر ایست قلبی جان خود را از دست داده است.
این سومین مورد فوت گزارششده در میان ساکنان اردوگاه مانز از آغاز سال ۱۴۰۵ به شمار میرود. پیش از این نیز کبری مختار، ۷۰ ساله اهل تهران، در سوم فروردینماه و فرهاد دورودیان، ۷۱ ساله اهل تهران، در ششم اردیبهشتماه جان باخته بودند. همچنین گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد در سال ۱۴۰۴ نیز دستکم ۱۱ مورد مرگ ناشی از بیماریهای صعبالعلاج، از جمله سرطان، در این اردوگاه ثبت شده است.
اگرچه مرگ افراد سالخورده یا مبتلا به بیماریهای مزمن امری غیرمعمول نیست، اما آنچه نگرانیهای جدی حقوق بشری را برمیانگیزد، شرایط زندگی و میزان دسترسی ساکنان این اردوگاه به حقوق بنیادین انسانی است. پرسش اصلی این است که آیا افراد ساکن در این مجموعه از حق ارتباط آزاد با خانواده، دسترسی مستقل به خدمات درمانی، آزادی رفتوآمد و امکان تصمیمگیری آزادانه درباره سرنوشت خود برخوردار هستند یا خیر.
اردوگاه مانز که در حومه تیرانا، پایتخت آلبانی قرار دارد، پس از انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق از عراق به این کشور ایجاد شد. طی سالهای گذشته خانوادههای بسیاری از اعضای ساکن این اردوگاه بارها خواستار برقراری تماس تلفنی، مکاتبه یا ملاقات حضوری با بستگان خود شدهاند. با این حال، منتقدان و خانوادهها مدعیاند که این ارتباطات با محدودیتهای گسترده مواجه بوده و بسیاری از ساکنان عملاً از ارتباط مستقیم و آزاد با نزدیکان خود محروم هستند.
از منظر حقوق بشر، حق برخورداری از زندگی خانوادگی یکی از حقوق شناختهشده در اسناد بینالمللی از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است. محروم کردن افراد از تماس با خانواده، در صورتی که بدون رضایت آزادانه آنان و خارج از چارچوبهای قانونی صورت گیرد، میتواند موضوع نگرانی جدی نهادهای حقوق بشری باشد. همچنین حق دسترسی به مراقبتهای درمانی مناسب، حق برخورداری از کرامت انسانی و حق انتخاب آزادانه محل زندگی و رفتوآمد از دیگر اصول بنیادینی هستند که باید درباره وضعیت ساکنان چنین اردوگاههایی مورد بررسی مستقل قرار گیرند.
افزایش شمار مرگومیرها در میان ساکنان سالخورده اردوگاه مانز، صرفنظر از علت مستقیم هر مورد، ضرورت انجام تحقیقات شفاف و بیطرفانه را بیش از پیش آشکار میسازد. افکار عمومی، خانوادههای ساکنان و مدافعان حقوق بشر حق دارند بدانند که وضعیت سلامت، شرایط نگهداری، امکانات درمانی و میزان آزادی فردی افراد حاضر در این اردوگاه چگونه است و آیا استانداردهای بینالمللی حقوق بشر در مورد آنان رعایت میشود یا خیر.
بنابراین مرگ یزدان تیموریان، همانند دیگر موارد مشابه، تنها یک آمار یا خبر کوتاه نیست؛ بلکه یادآور مسئولیتی است که جامعه جهانی، نهادهای حقوق بشری، دولت آلبانی و تمامی طرفهای ذیربط در قبال حفظ کرامت انسانی و حقوق بنیادین ساکنان این اردوگاه بر عهده دارند. شفافیت، نظارت مستقل و تضمین حقوق انسانی، حداقل انتظاری است که در قبال این افراد باید محقق شود.
سعید پارسا