در نمایش اخیرِ اشرف ۳ در آلبانی، اعضای مجاهدین با دوچرخه، پرچم و لباسهای تقریباً یکسان در خیابانهای بسته و کنترلشده حرکت کردند تا از کسانی که با وجود ممنوعیت، در پاریس تجمع کردند و با پلیس درگیر شدند، قدردانی کنند.
اما چیزی که در این تصویر بیش از هر چیز به چشم میآید، نه “شور آزادیخواهی” است و نه “همبستگی ملی”.
چیزی که دیده میشود، نظم پادگانی است:
دوچرخههای مشابه، پیراهنهای مشابه، شلوارهای مشابه، شعارهای مشابه، حرکتهای مشابه و تصویری که بیش از آنکه یادآور جامعه آزاد باشد، یادآور یک سازمان بسته و فرمانپذیر است.
از همه مهمتر: زنان کجا هستند؟
سازمانی که سالهاست با نام زنان، رهبری زنانه، انقلاب ایدئولوژیک و آزادی زن تبلیغ میکند، وقتی میخواهد یک تصویر نمایشی از “حمایت مردمی” بسازد، چرا در خیابانهای اشرف فقط مردان را با دوچرخه به نمایش میگذارد؟ آیا زنان اجازه ندارند در چنین نمایشی حضور داشته باشند؟ آیا اجازه ندارند دوچرخهسواری کنند؟ یا اینکه تصویر واقعیِ مناسبات درونی چیز دیگری است؟
برای یک ناظر بیرونی، این تصویر بیشتر از آنکه نشانه آزادی باشد، نشانه کنترل است.
آزادی یعنی تنوع، فردیت، انتخاب، اختلاف، رنگ، زندگی و حضور طبیعی زنان و مردان در کنار هم. اما اینجا همهچیز شبیه یک صحنهآرایی سازمانی است؛ انگار انسانها نه شهروند، بلکه قطعات یک نمایش تبلیغاتیاند.
فرقهها معمولاً همین کار را میکنند:
انسان را از فردیتش جدا میکنند، او را در لباس و شعار و ریتم جمعی حل میکنند، سپس همان تصویرِ یکدست را به عنوان “ایمان”، “فداکاری” و “همبستگی” به بیرون میفروشند.
در چنین ساختاری، حتی شادی هم آزاد نیست؛ برنامهریزی شده است.
حتی حرکت هم خودجوش نیست؛ کارگردانی شده است.
حتی حمایت هم انسانی و فردی نیست؛ تشکیلاتی است.
پرسش اصلی این نیست که چند نفر در اشرف با دوچرخه حرکت کردند.
پرسش اصلی این است:
آیا این تصویر، تصویر آیندهای آزاد برای ایران است؟
یا تصویر یک جامعه بسته، تکصدا، کنترلشده و بیتنوع؟
اگر قرار است از “ایران آزاد” حرف بزنیم، نخستین نشانهاش باید آزادی انسان در درون همان سازمان باشد؛ آزادی زن، آزادی فرد، آزادی پرسش، آزادی مخالفت، و آزادی زندگی خارج از نمایشهای ایدئولوژیک.
این تصاویر بیش از آنکه قدرت مجاهدین را نشان دهند، انزوای آنان را نشان میدهند؛ انزوایی که در آن حتی مفهوم آزادی هم به یک رژه تشکیلاتی تبدیل شده است.
امیر یغمایی