در پی پذیرش “قطعنامه ۵۹۸ ” و برقراری آتشبس میان ایران و عراق در سال ۱۳۶۷، بسیاری بر این باور بودند که جنگ هشت ساله به پایان رسیده است. اما تنها چند روز پس از اعلام پذیرش قطعنامه، “مجاهدین خلق”، سوم مرداد ماه سال ۶۷ ، با پشتیبانی حکومت بعث عراق، حمله گستردهای را به خاک ایران آغاز کرد.
این حمله که از سوی مجاهدین خلق “فروغ جاویدان” نام گرفت، آخرین رویارویی بزرگ نظامی در دوران جنگ ایران و عراق به شمار میرود و در شرایطی رخ داد که مجاهدین خلق، پذیرش قطعنامه را نشانهای از ضعف و فرسودگی توان نظامی و روحیه عمومی ایران ارزیابی کرده بودند.
رهبران مجاهدین خلق تصور میکردند که جمهوری اسلامی ایران پس از هشت سال جنگ، توان مقاومت در برابر یک حمله برقآسا را ندارد و مردم نیز از آنان استقبال خواهند کرد. آنان با تحلیل نادرست از شرایط سیاسی و اجتماعی کشورمان، گمان میکردند که میتوانند با تصرف چند شهر غربی و حرکت سریع به سمت تهران، زمینه سقوط نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران را فراهم کنند.
از سوی دیگر، رژیم بعث عراق هم که در روزهای پایانی جنگ نتوانسته بود به اهداف سیاسی خود دست یابد، با حمایت همهجانبه نظامی، تسلیحاتی و اطلاعاتی از مجاهدین، تلاش کرد تا از این سازمان به عنوان اهرمی برای وارد آوردن آخرین ضربه به ایران استفاده کند.
تجهیز مجاهدین خلق به انواع خودروهای زرهی، تسلیحات و پشتیبانی لجستیکی عراق، بیانگر هماهنگی کامل این حمله با اهداف راهبردی بغداد بود.
هدف اصلی مجاهدین خلق از این عملیات، سرنگونی جمهوری اسلامی ایران و به دست گرفتن قدرت سیاسی بود. اینگونه باور میکردند که با عبور از مرزهای غربی کشور و پیشروی سریع در محور کرمانشاه، خواهند توانست ظرف چند روز به تهران برسند. در کنار این هدف کلان، ایجاد آشوب داخلی، تضعیف روحیه نیروهای نظامی و بهرهبرداری تبلیغاتی از شرایط پس از جنگ نیز از دیگر اهداف این حمله محسوب میشد.
با این حال، محاسبات سیاسی و نظامی مجاهدین خلق با واقعیتهای موجود در جامعه ایران فاصله زیادی داشت. برخلاف تصور آنان، نه تنها مردم از این حمله استقبال نکردند، بلکه نیروهای نظامی و مردمی به سرعت برای مقابله با مهاجمان سازماندهی شدند. مقاومت رزمندگان کشورمان و اجرای عملیات عملیات “مرصاد»” باعث شد تا بخش عمدهای از نیروهای مهاجم در منطقه چهارزبر کرمانشاه متوقف و متحمل تلفات سنگینی شوند.
شکست مجاهدین خلق در این عملیات، علاوه بر پایان دادن به بلندپروازی نظامی آنان برای ساقط کردن نظام سیاسی در ایران، نشان داد که تحلیل مجاهدین خلق از شرایط داخلی کشور و میزان پایگاه اجتماعی خودشان، نادرست و غیرواقعبینانه بوده است. عملیات مرصاد را میتوان آخرین حلقه از سلسله درگیریهای جنگ ایران و عراق دانست که نه تنها مجاهدین خلق را شکست داد، بلکه به فعالیت نظامی گسترده آنان علیه ایران نیز پایان داد.
حمله مجاهدین خلق به ایران در روزهای پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸، بیش از آنکه یک اقدام مستقل نظامی باشد، تلاشی برای بهرهبرداری از شرایط حساس پایان جنگ و تحقق اهداف سیاسی این سازمان تروریستی با اتکا به حمایتهای خارجی بود؛ تلاشی که ناکام ماند و به یکی از مهمترین وقایع تاریخ معاصر ایران تبدیل شد.