حضور برخی نوجوانان و جوانان از نسل‌های جدید ایرانی در خارج از کشور، در گردهمایی‌ها، تجمعات و آکسیون‌های تبلیغاتی فرقه رجوی، پرسش‌های مهمی را درباره شیوه‌های جدید این تشکیلات برای جذب و تأثیرگذاری بر نسل‌های جدید مطرح می‌کند.
نسل‌هایی که از والدین هوادار مجاهدین خلق در خارج از ایران زاده شده‌اند و در کشورهای اروپایی و آمریکایی رشد کرده‌اند، بخش قابل توجهی از زندگی خود را در محیطی کاملاً متفاوت با نسل نخست اعضای سازمان سپری کرده‌اند. بسیاری از آنان نه تجربه‌ای از فضای سیاسی دهه‌های گذشته ایران دارند و نه ارتباط مستقیمی با گذشته خشونت طلب مجاهدین و مناسبات درونی سازمان دارند. با این حال، در برخی برنامه‌ها و آکسیون‌های این جریان، نوجوانان و جوانانی دیده می‌شوند که با پرچم، پلاکارد و شعارهای سازمانی در برنامه‌ها حضور پیدا می‌کنند.
واقعیت این است که پس از انتقال تشکیلات سازمان از عراق به آلبانی و شکل‌گیری پادگان موسوم به “اشرف ۳”، شیوه فعالیت این سازمان نیز تغییر کرده است. سازمانی که در گذشته بخش مهمی از نیروی انسانی خود را از طریق ارتباطات مستقیم، هواداران خارج از کشور و جذب نیرو در کشورهای مختلف تأمین می‌کرد، امروز بیش از گذشته به فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی متکی شده است.
این تغییر شیوه فعالیت را نمی‌توان صرفاً یک تحول تبلیغاتی دانست. فضای مجازی امکان دسترسی مستقیم به نسلی را فراهم می‌کند که ارتباطی با گذشته سازمان ندارد و اطلاعات خود را عمدتاً از شبکه‌های اجتماعی و محتوای تولید شده در اینترنت دریافت می‌کند.
نوجوان آسیب‌پذیر در کمند تبلیغات سازمان
در چنین شرایطی، نوجوانان می‌توانند یکی از آسیب‌پذیرترین مخاطبان این تبلیغات باشند؛ نسلی که ممکن است بسیاری از وقایع تاریخی، عملکرد سیاسی و مناسبات درونی سازمان را نشناسد و در مقابل روایت هایی احساسی و یک‌طرفه، شناخت کافی برای ارزیابی مستقل نداشته باشد.
در سال‌های اخیر، استفاده از ادبیاتی مانند “نسل جوان”، “جوانان شورشی” و پیوند دادن فعالیت‌های نوجوانان با مفاهیمی همچون مبارزه و رزم، نشان می‌دهد که تلاش برای ارتباط گیری با نسل جدید همچنان در دستور کار این جریان قرار دارد. حتی عبارت هایی مانند “از کلاس درس تا میدان رزم” که در پیام‌های تبلیغاتی سازمان خطاب به دانش‌آموزان مطرح شده، می‌تواند نشان‌دهنده تلاش برای ایجاد پیوند ذهنی میان فضای آموزشی نوجوانان و ادبیات مبارزاتی سازمان باشد.
اما مسئله فقط حضور چند نوجوان در یک آکسیون نیست .مسئله این است که نسل جدید ایرانی در خارج از کشور چه تصویری از سازمان مجاهدین خلق دریافت می‌کند و این تصویر از چه مسیری به او منتقل می‌شود؟
آیا این نوجوانان از تاریخچه سازمان، همکاری آن با حکومت صدام حسین در دوران جنگ ایران وعراق ، مناسبات درونی تشکیلات، متلاشی نمودن کانون خانواده، محدودیت ارتباط اعضا با خانواده و سرنوشت اعضای جداشده نیز اطلاع دارند؟ یا تنها با یک تصویر تبلیغاتی از “مقاومت”، “آزادی” و “جوانان مبارز” مواجه هستند؟
تقلای سازمان برای نمایش حمایت نسل جوان
این پرسش‌ها زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم بخش قابل توجهی از نسل دوم و سوم ایرانیان خارج از کشور، تجربه زیسته والدین خود را نیز به صورت مستقیم نداشته‌اند و ممکن است شناختشان از تحولات سیاسی ایران عمدتاً از طریق محتوای اینترنتی شکل بگیرد. علاوه بر این، نوجوانان و جوانان حاضر در تجمعات مجاهدین خلق، والدینی دارند که خود هنوزتحت تاثیر مکتب خشونت طلب و فرقه‌ای رجوی هستند.
از این منظر، حضور نوجوانان در آکسیون‌های سازمان را باید فراتر از یک حضور ساده و نمادین بررسی کرد. این حضور می‌تواند بخشی از تلاش برای بازسازی چهره‌ای جوان از تشکیلاتی باشد که بخش عمده اعضای قدیمی آن را نیروهای سالخورده و چند دهه‌ای تشکیل می‌دهند.
در واقع، یکی از مشکلات اساسی سازمان در شرایط کنونی، فاصله نسلی است. سازمانی که بخش بزرگی از اعضایش دهه هاست در ساختار تشکیلاتی حضور دارند، برای ادامه حیات تبلیغاتی خود نیازمند آن است که تصویری از حضور نسل جوان نیز ارائه کند.
به همین دلیل، نوجوانان و جوانانی که در خارج از کشور در برنامه‌های تبلیغاتی سازمان شرکت می‌کنند، می‌توانند از منظر تبلیغاتی اهمیت زیادی برای این تشکیلات داشته باشند.
اما در این میان یک وظیفه مهم بر عهده خانواده‌ها و جامعه ایرانی خارج از کشور قرار دارد: آگاهی دادن به نوجوانان و فراهم کردن امکان دسترسی آنان به اطلاعات متنوع و مستقل.
نوجوان نباید تنها یک روایت را بشنود و بر اساس همان روایت درباره یک جریان سیاسی تصمیم بگیرد. شناخت تاریخ، بررسی منابع مختلف، شنیدن روایت اعضای سابق و مقایسه ادعاهای تبلیغاتی با واقعیت‌های تاریخی می‌تواند به نسل جدید کمک کند تا تصویری واقعی تر از گذشته و حال این سازمان داشته باشد.
فضای مجازی امروز فقط محل سرگرمی نیست؛ بخشی از محیط زندگی و آموزش نوجوانان است. بنابراین اگر گروه‌های سیاسی و تشکیلاتی از این فضا برای تأثیرگذاری بر نسل جدید استفاده می‌کنند، خانواده‌ها و جامعه نیز باید نسبت به محتوایی که به نوجوانان ارائه می‌شود حساس باشند.
موضوع، جلوگیری از آزادی بیان یا فعالیت سیاسی نوجوانان نیست؛ موضوع، حق نوجوان برای شناختن همه واقعیت‌ها و انتخاب آگاهانه است. نسل‌های جدید ایرانی در خارج از کشور حق دارند تاریخ سازمان مجاهدین خلق را نه فقط از زبان تبلیغات این سازمان، بلکه از منابع مختلف و روایت های متفاوت بشناسند.
حضور یک نوجوان در یک آکسیون شاید در ظاهر فقط چند دقیقه حضور در یک تجمع باشد؛ اما پشت این حضور می‌تواند فرایندی از آموزش، تبلیغ ارتباط گیری و شکل دهی ذهنی قرار داشته باشد.
یبر (داریوش) قنواتی