مقدمه
مجاهدین خلق در دهههای گذشته از سازمانی در فهرست تروریستی آمریکا به نیرویی تبدیل شد که در کنگره همراه دارد و در اجلاسهایش چهرههای برجسته سیاست آمریکا سخنرانی میکنند. این مسیر بدون کارزاری سازمانیافته ممکن نبود. این مقاله این کارزار را از نگاه منتقدان تشکیلات رجوی بررسی میکند و پرسش اصلیاش این است: لابی چه چیزی را به دست آورده است و آنچه به دست آورده تا چه حد با واقعیتهای قابلسنجش همخوان است؟
لابی، پول، سیاست: پشت پرده کارزارهای سیاسی مجاهدین خلق در واشنگتن
لابی مجاهدین خلق در واشنگتن را میشود در چهار سطح دید:
نخست، کارزار حقوقی و سیاسی برای حذف از فهرست تروریستی
دوم، فشار در کنگره برای قطعنامهها و گروههای حمایتی
سوم، پیوند با سازمانهای ایرانیآمریکایی نزدیک به آن
و چهارم، مدار سخنرانیهای پولی در اجلاسهای “ایران آزاد”.
سرویس تحقیقات کنگره آمریکا *(CRS) در گزارش فوریه ۲۰۲۵ مینویسد شبکه حمایتی مجاهدین لابی و تبلیغات فعال در پایتختهای بزرگ غربی دارد، ارزیابیای که وزارت خارجه امریکا پیش از حذف از فهرست در ۲۰۱۱ هم گفته بود.
نخستین استدلال منتقدان تشکیلات رجوی این است که لابی مجاهدین پرونده تروریسم را از پرونده حقوق بشر جدا کرد. وزارت خارجه آمریکا در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۲ حذف سازمان را اعلام کرد و گفت ترک اعلامشده خشونت و نبود عملیات تروریستی تأییدشده در بیش از یک دهه را در نظر گرفته است. اما همان بیانیه نگرانی جدی درباره سازمان، بهویژه ادعاهای آزار علیه اعضای خودش را حفظ کرد. به نظر منتقدان، لابی توانست بحث را از “آیا تروریست است؟” به “آیا مخالف دموکراتیک است؟” ببرد و پرسش آزار اعضا را از مرکز بحث دور کند در حالی که خود دولت آمریکا هنوز پرونده آن را باز میداند.
دومین نکته فاصله نگاه اجرایی با نگاه کنگره است. در ۲۰۲۲ سخنگوی وزارت خارجه امریکا گفت: آمریکا مجاهدین را اپوزیسیون دموکراتیک قابلدوام و نماینده مردم ایران نمیداند. با این حال قطعنامه ای در کنگره که از “جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی” حمایت میکرد و از مریم رجوی نام میبرد، ۲۴۳ همراه داشت و قطعنامه حمایت از طرح دهمادهای او ۲۲۷ همراه. این قطعنامهها غیرالزامآورند. نقد این است که لابی حمایت نمادین گستردهای ساخته که با ارزیابی خود دولت آمریکا همخوان نیست.
سوم، منتقدان تشکیلات رجوی میگویند ادعاهای نهادی سازمان بزرگتر از واقعیتاند. در دسامبر ۲۰۲۳ شورای ملی مقاومت از تشکیل «کاکوس کنگره برای حمایت از اشرف» خبر داد، اما CRS مینویسد این کاکوس تا فوریه ۲۰۲۵، نه در کنگره ۱۱۸ و نه ۱۱۹، در فهرست رسمی گروههای اعضای کنگره دیده نمیشود. **OIAC هم در ژانویه ۲۰۲۵ از دولت آمریکا خواست شورا را “پارلمان در تبعید” به رسمیت بشناسد. در مقابل، گزارش ۱۹۹۴ وزارت خارجه میگوید شورا در دهه ۱۹۸۰ از هم پاشید چون شرکایش به روشهای دیکتاتورمآبانه رجوی و تصمیم یکجانبهاش برای اتحاد با عراق اعتراض داشتند. یعنی ادعای “ائتلاف فراگیر” را سابقه رسمی تأیید نمیکند.
چهارم، پول و تضاد منافع است. نشنال اینترست مینویسد فرمهای افشای عمومی نشان میدهد جان بولتون برای یک سخنرانی در پاریس ۴۰ هزار دلار گرفته و برآورد کل دریافتیاش حدود ۱۸۰ هزار دلار است. یک منبع دیگر میگوید مایک پنس برای سخنرانی ۲۰۲۲ در آلبانی ۱۹۰ هزار دلار گرفته است. استدلال منتقدان این است کسانی که از سازمان پول گرفتهاند همانهاییاند که بعد درباره سیاست ایران اظهارنظر میکنند. این کار پس از حذف از فهرست قانونی است، اما مسئله شفافیت و تضاد منافع را پیش میکشد.
پنجم، منتقدان به آسیب راهبردی اشاره میکنند: هرچه سازمان بیشتر “کاندیدای آمریکا” دیده شود در ایران بدنامتر میشود. ناظری به الجزیره گفت پیوند سازمان با دولت ترامپ آن را در ایران “منفور مطلق” کرده است. در این نگاه، لابی سازمان را در واشنگتن قویتر و در ایران ضعیفتر میکند.
علیرغم اینکه لابی مجاهدین در واشنگتن نتیجه گرفته است و سازمان از فهرست تروریستی خارج شد، قطعنامههایی که از آن حمایت میکنند همراهان زیادی در کنگره دارند و چهرههای سرشناس در اجلاسهایش سخنرانی میکنند. اما دولت آمریکا هنوز با احتیاط به سازمان نگاه میکند و بعضی ادعاهای خود سازمان، مثل “کاکوس کنگره” یا “پارلمان در تبعید” از سابقه رسمی جلوتر رفته است.
برای سنجش اینکه لابی واقعاً “مشروعیت» ساخته یا فقط “تصویر”، سه چیز را میشود بررسی کرد: پروندههای ***FARA دفتر آمریکایی شورا و شرکتهای لابیگری، ****گزارش سفرهای حمایتشده اعضای کنگره و تغییر تعداد همراهان قطعنامهها پس از جنگ ۲۰۲۶. جواب را باید در همین دادهها جست.
در مجموع، لابی مجاهدین خلق در واشنگتن توانسته است با صرف هزینههای سیاسی و مالی، جایگاه قابلتوجهی در میان بخشی از محافل سیاسی آمریکا به دست آورد کارزاری که توانسته است سازمانی قرارگرفته در فهرست تروریستی آمریکا را از آن فهرست خارج کند، حمایت شماری از نمایندگان کنگره را جلب کند و چهرههای برجسته سیاسی آمریکا را به سخنرانی در اجلاسهای خود بکشاند. با این حال مسئله اساسی این است که موفقیت در جلب حمایت سیاستمداران و حضور در محافل قدرت، لزوماً به معنای کسب مشروعیت سیاسی و مردمی نیست. فاصله میان مواضع حمایتی برخی اعضای کنگره و ارزیابی محتاطانه وزارت خارجه آمریکا، ابهام درباره جایگاه واقعی نهادهای وابسته به سازمان، انتقادها از ساختار تشکیلاتی و سابقه آن و همچنین پرداختهای مالی به شماری از سیاستمداران و سخنرانان، همگی نشان میدهند که میان تصویر ساختهشده در واشنگتن و واقعیتهای قابلسنجش درباره سازمان فاصله وجود دارد. از این منظر، لابیگری مجاهدین بیش از آنکه توانسته باشد پایگاه اجتماعی و اعتبار داخلی سازمان را تقویت کند، در ایجاد نوعی اعتبار سیاسی در بخشی از محافل قدرت آمریکا موفق بوده است اعتباری که دوام و ارزش آن بدون بررسی شفافیت مالی، استقلال حامیان سیاسی و میزان حمایت واقعی مردم ایران قابل ارزیابی نیست. حتی میتوان این پرسش را مطرح کرد که آیا نزدیکی بیش از اندازه سازمان به چهرهها و جریانهای سیاسی خارجی، بهجای افزایش مقبولیت آن در داخل ایران به تقویت تصویر وابستگی سیاسی و کاهش اعتماد عمومی منجر نشده است؟ در نهایت، مشروعیت یک نیروی سیاسی نه با تعداد قطعنامههای حمایتی، نه با شمار سیاستمداران حاضر در اجلاسهای آن و نه با هزینههای صرفشده برای لابیگری بلکه با میزان پایبندی به دموکراسی، پاسخگویی، آزادی و حق انتخاب اعضا و مهمتر از همه برخورداری از حمایت آگاهانه و واقعی جامعهای سنجیده میشود که ادعای نمایندگی آن را دارد.
آرش رضایی
توضیحات:
*CRS
سرویس تحقیقات کنگره آمریکا نهادی غیرحزبی در کتابخانه کنگره است که برای نمایندگان و سناتورها گزارش و تحلیل تخصصی تهیه میکند گزارشهای آن تحلیل کارشناسان کنگره است، نه موضع رسمی دولت آمریکا.
**OIAC
سازمان جوامع ایرانیآمریکایی، گروه حمایتی ایرانیآمریکایی در واشنگتن است که به گزارش CRS از میان گروههای مشابه به مجاهدین از همه نزدیکتر به نظر میرسد و از طرحهای دهمادهای مریم رجوی حمایت میکند.
***FARA
قانون ثبت نمایندگان خارجی در آمریکاست. هر شخص یا شرکتی که در آمریکا به نمایندگی از یک “اصل خارجی” (مثلاً یک دولت یا سازمان خارجی) فعالیت سیاسی یا تبلیغاتی میکند باید آن را به وزارت دادگستری گزارش دهد. این پروندهها در پایگاه عمومی FARA قابلجستوجو هستند. گزارش CRS هم یکی از آنها را نقل کرده است: یک پرونده FARA متعلق به “دفتر نمایندگی آمریکایی شورای ملی مقاومت ایران”. این پروندهها میتوانند نشان دهند چه شرکتها یا افرادی برای شورا و مجاهدین خلق کار کردهاند با چه قراردادی و چه مبلغی. محدودیتش این است که فقط رابطه ثبتشده را نشان میدهد؛ ثابت نمیکند این رابطه واقعاً چه نتیجهای داشته است.
****گزارش سفرهای حمایتشده اعضای کنگره
اعضای کنگره وقتی سفری را شخص یا سازمان دیگری پرداخت میکند (مثلاً سفر به اجلاس یا اردوگاه آلبانی)، طبق قواعد اخلاقی مجلس باید آن را افشا کنند. این گزارشها معمولاً نشان میدهند چه کسی سفر را پرداخت کرده، به کجا بوده و چه هزینهای داشته است. هدف این بررسی این است که ببینیم کدام نمایندگان از سازمانهای نزدیک به مجاهدین سفر یا میزبانی گرفتهاند و آیا موضعگیریشان بعد از آن تغییر کرده یا نه.

