عملیات “چلچراغ” یکی از تلخترین و در عین حال عبرتآموزترین مقاطع دفاع مقدس برای مردم ایلام است؛ عملیاتی که در روزهای پایانی جنگ تحمیلی و در خرداد ۱۳۶۷ با مشارکت مستقیم سازمان مجاهدین خلق و پشتیبانی همهجانبه ارتش عراق علیه منطقه مهران اجرا شد. در آن مقطع، دشمن تصور میکرد جمهوری اسلامی ایران پس از […]
عملیات “چلچراغ” یکی از تلخترین و در عین حال عبرتآموزترین مقاطع دفاع مقدس برای مردم ایلام است؛ عملیاتی که در روزهای پایانی جنگ تحمیلی و در خرداد ۱۳۶۷ با مشارکت مستقیم سازمان مجاهدین خلق و پشتیبانی همهجانبه ارتش عراق علیه منطقه مهران اجرا شد.
در آن مقطع، دشمن تصور میکرد جمهوری اسلامی ایران پس از هشت سال جنگ فرسایشی، توان مقاومت در برابر یک تهاجم گسترده را ندارد. به همین دلیل ارتش عراق، بخشی از مأموریتهای خود را به نیروهای سازمان مجاهدین خلق واگذار کرد تا با استفاده از حمایت زرهی، توپخانهای، اطلاعاتی و هوایی بغداد، ضربهای سیاسی و روانی به ایران وارد کنند.
بامداد ۲۹ خرداد ۱۳۶۷، حملهای گسترده در منطقه مهران آغاز شد. حجم آتش و پشتیبانی دشمن به اندازهای بود که برخی خطوط دفاعی در ساعات اولیه شکسته شد و شهر مهران برای مدتی کوتاه به تصرف نیروهای مهاجم درآمد. این رخداد از نگاه نظامی یک موفقیت تاکتیکی برای مهاجمان محسوب میشد، اما آنچه کمتر مورد توجه قرار میگیرد، مقاومت سنگین نیروهای ایرانی در محورهای منتهی به مهران و ارتفاعات راهبردی منطقه است.
در آن روزها، مهران، گلوگاه غرب کشور و یکی از حساسترین مناطق عملیاتی جبهه محسوب میشد. رزمندگان لشکر ۱۱ امیرالمؤمنین(ع) ایلام، نیروهای سپاه، ارتش و بسیج در شرایطی وارد میدان شدند که دشمن با اتکا به تجهیزات گسترده و پشتیبانی مستقیم عراق خود را پیروز قطعی نبرد میدانست.
اما مهمترین دستاورد چلچراغ برای دشمن، نه تصرف موقت مهران، بلکه ایجاد یک توهم خطرناک بود. فرماندهان سازمان مجاهدین خلق پس از این عملیات به این جمعبندی رسیدند که توانستهاند سد دفاعی جمهوری اسلامی را بشکنند و میتوانند با یک عملیات بزرگتر به عمق خاک ایران نفوذ کنند.
همین برداشت اشتباه بعدها به شکلگیری عملیات “فروغ جاویدان” انجامید؛ عملیاتی که تنها چند هفته بعد در تنگه چهارزبر کرمانشاه با شکست سنگین مواجه شد و در عملیات مرصاد به نابودی بخش عمده توان رزمی این سازمان انجامید.
چلچراغ از این منظر، نقطه آغاز سقوط راهبردی سازمان مجاهدین خلق بود. پیروزی ظاهری در مهران، آنان را به این باور رساند که میتوانند مسیر تهران را در پیش بگیرند؛ باوری که نه بر واقعیتهای میدانی، بلکه بر محاسبات اشتباه و حمایت ارتش عراق استوار بود.
شعار “امروز مهران، فردا تهران” شاید در روزهای اشغال موقت مهران سر داده شد، اما کمتر از دو ماه بعد، در مرصاد به نمادی از شکست یکی از بزرگترین خطاهای محاسباتی دشمن تبدیل شد.
برای مردم ایلام، عملیات چلچراغ، بخشی از حافظه تاریخی استانی است که در طول جنگ بارها آماج حملات دشمن قرار گرفت اما هرگز از مقاومت دست نکشید.
مهران بار دیگر ثابت کرد که اشغال یک شهر به معنای شکست یک ملت نیست. آنچه سرنوشت جنگ را رقم زد، نه تصرف چند روزه یک نقطه جغرافیایی، بلکه اراده مردمی بود که اجازه ندادند دشمن از یک موفقیت مقطعی، دستاوردی راهبردی بسازد.
امروز و پس از گذشت دههها از آن روزها، مرور عملیات چلچراغ بیش از آنکه یادآور سقوط موقت مهران باشد، یادآور ایستادگی رزمندگانی است که در سختترین شرایط، مسیر پیشروی دشمن را بستند و زمینه شکست نهایی او را فراهم کردند.
