مقدمه وقتی از “بازنویسی واقعیت در ذهن مخاطب” صحبت می‌کنیم به مسئله‌ای بسیار مهم در تحلیل فعالیت‌های سیاسی مجاهدین خلق مربوط می‌شود. برای بررسی این موضوع باید از سطح تشخیص دروغ و تبلیغات عبور کرد و به سازوکاری عمیق‌تر رسید. چگونه یک سازمان سیاسی می‌تواند با انتخاب گزینشی واقعیت‌ها، تکرار یک روایت، حذف اطلاعات ناسازگار […]
مقدمه
وقتی از “بازنویسی واقعیت در ذهن مخاطب” صحبت می‌کنیم به مسئله‌ای بسیار مهم در تحلیل فعالیت‌های سیاسی مجاهدین خلق مربوط می‌شود. برای بررسی این موضوع باید از سطح تشخیص دروغ و تبلیغات عبور کرد و به سازوکاری عمیق‌تر رسید. چگونه یک سازمان سیاسی می‌تواند با انتخاب گزینشی واقعیت‌ها، تکرار یک روایت، حذف اطلاعات ناسازگار و ایجاد تصور حمایت گسترده، برداشت مخاطب از دنیای پیرامونی را شکل دهد؟
از تبلیغات سیاسی تا جنگ شناختی؛ بررسی سازوکارهای عملیات نفوذ رسانه‌ای و دیجیتال مجاهدین خلق
فیسبوک در 2021 اعلام کرد صدها حساب جعلی مرتبط با مجاهدین خلق و یک “مزرعه ترول” در آلبانی را حذف کرده است. این حساب‌ها اغلب با نام وعکس جعلی ساخته شده و از یک مکان اداره می‌شدند.
آنتروپیک* در سپتامبر 2026 در گزارشی نوشت عملیات نفوذی توزیع‌شده‌ای که مخاطبان ایرانی داخل و خارج کشور را مورد هدف فرار داده بود و مرتبط با مجاهدین و شورای ملی مقاومت است را متوقف کرده است. به گفته این گزارش، عاملان حساب تلگرام یک فعال واقعی را شبیه‌سازی کردند و با خواندن حدود ۸٬۴۰۰ پست او سبک نوشتنش را تقلید کردند و با مخاطبانش گفت‌وگوی زنده انجام دادند. همچنین دست‌کم چهار نفر از عاملان برای رسانه‌های رسمی شورای ملی مقاومت کار می کردند و طی عملیات در بیش از 500 کانال و شبکه های اجتماعی برای پروفایل سازی از افراد داخل ایران (براساس شهر، سن، شغل، گرایش سیاسی و سابقه بازداشت) اطلاعات جمع آوری کرده اند.
گزارش آنتروپیک می‌گوید: نشانه‌هایی از هماهنگی در “دسته دو” مرکزی دیده شده و عملیات در سطح مقیاس بریکاوت ارزیابی شده، بنابراین از این شواهد می‌توان نتیجه گرفت که تلاشی سازمان‌یافته برای نفوذ وجود داشته اما نمی‌توان گفت این تلاش افکار ایرانیان را واقعاً تغییر داده است.
آنتروپیک می‌گوید دست‌کم چهار نفر از افراد گردانندهٔ این کارزار در رسانه‌های رسمی شورای ملی مقاومت فعالیت میکردند و در اجرای روندها توسط کمیته‌ها و اشاره به رهبری مجاهدین خلق، احتمال هدایت سازمانی را مطرح می کرد.
سه گزاره مطرح در گزارش آنتروپیک:
– شبکه‌ای با مجاهدین خلق ارتباط داشته است
– افرادی شاغل در رسانه‌های رسمی این جریان در عملیات نقش داشته‌اند.
– شخص مشخصی در رأس سازمان، مستقیماً دستور تمام اقدامات را صادر کرده است.
آیا این نخستین بار است که چنین روش‌هایی به مجاهدین خلق نسبت داده می‌شود؟
پیش از گسترش هوش مصنوعی مولد نیز خبر گزارش‌هایی دربارهٔ فعالیت هماهنگ حساب‌های وابسته به مجاهدین خلق منتشر شده بود.
شرکت متا در 2021 اعلام کرد که شبکه ای شامل 21 حساب فیس بوک 41 گروه 128 صفحه و 146 حساب اینستاگرام را حذف کرده است.
متا این شبکه را به یک مزرعهٔ ترول مستقر در آلبانی مرتبط دانست که توسط مجاهدین خلق اداره میشد. حساب‌ها عمدتاً بر محتوای ضد جمهوری اسلامی و حمایت از سازمان متمرکز بود. متا به ارتباطات فنی میان حساب‌های جعلی و حساب‌های واقعی مرتبط با مجاهدین خلق اشاره کرد.
این گزارش را می‌توان در کنار پژوهش دانشگاهی علی هنری و دونیا علینژاد قرار داد که در سال 2022 در تلویزیون و نشریه نیو مدیا منتشر شد. پژوهشگران یک شبکهٔ توییتری با الگوهای رفتاری شبیه ربات را بررسی کردند که با مجاهدین خلق ارتباط داشت و در بحث‌های سیاسی فارسی‌زبان، از جمله دربارهٔ حقوق زنان، فعالیت می کرد. آنها توضیح دادند که چنین فعالیت‌هایی می‌توانند مشارکت عمومی را به‌صورت مصنوعی بازنمایی کنند و میزان حمایت از یک جریان سیاسی را بیش از آنچه واقعا هست نشان دهند.
برای مطالعهٔ مستقیم این اسناد:
– گزارش رسمی آنتروپیک در 2026 – گزارش سوء استفاده از هوش مصنوعی
– گزارش متا در مارس 2021 دربارهٔ رفتار هماهنگ غیرواقعی
– مقالهٔ دانشگاهی دربارهٔ فعالیت‌های ربات‌مانند در نیو مدیا
– پژوهش منتشرشده در توییتر
این منابع از نظر ماهیت و روش بررسی یکسان نیستند، اما در کنار هم نشان می‌دهند که نگرانی دربارهٔ فعالیت سازمان‌یافته و گمراه‌کننده مجاهدین خلق در فضای مجازی، سابقه‌ای فراتر از هوش مصنوعی مولد دارد.
چرا این موضوع برای جامعه ایران اهمیت دارد؟
فضای سیاسی ایران با اقدامات سازمان یافته مجازی روبرو است. اگر یک جریان همچون مجاهدین خلق بتواند از طریق حساب‌های جعلی یا هویت‌های پنهان، خود را بزرگ‌تر، مستقل‌تر یا محبوب‌تر از واقعیت نشان دهد مخاطب ممکن است در ارزیابی میزان حمایت اجتماعی، وزن دیدگاه‌های آنان و اعتبار اخبار دچار خطا شود. این خطر به مجاهدین خلق محدود نیست هر دولت، حزب، سازمان مخالف یا شبکه ذی‌نفع می‌تواند از روش‌های مشابه استفاده کند. بنابراین، بررسی باید مبتنی بر شواهد هر مورد باشد که درگیر دستکاری افکار عمومی است.
کلام آخر
برداشت کلی دربارهٔ استفادهٔ مجاهدین خلق از روش‌هایی برای شکل‌دادن و فریب افکار عمومی، دستکاری و مخدوش نمودن واقعیت و بهره گیری از متدهای پیچیده جنگ روانی، اکنون پشتوانهٔ مستندتری دارد.
گزارش متا در سال 2021 پژوهش دانشگاهی در سال 2022 و گزارش آنتروپیک در سپتامبر 2026 شواهدی دربارهٔ شبکه‌های هماهنگ و رفتارهای ربات‌مانند مجاهدین خلق ارائه کرده‌اند نیز ادعاهای مشخص‌تری دربارهٔ جعل هویت، پروفایل‌سازی مخاطبان، محتوای مصنوعی و پنهان‌کردن وابستگی رسانه‌ای مطرح کرده است.
نتیجهٔ دقیق‌تر این است که وقتی دربارهٔ یک جریان سیاسی شواهدی از عملیات نفوذ گمراه‌کننده وجود دارد محتوای رسانه‌ای آن را باید با توجه ویژه به منشأ، استقلال منبع، شواهد تأییدکننده و احتمال هماهنگی پنهان بررسی کرد.
و شاید مهم‌ترین نکته همین باشد در عصر شبکه های اجتماعی پرسش فقط این نیست که چه کسی این پیام را تولید کرده، خود را چه کسی معرفی می‌کند باید پرسید “آیا این خبر درست است؟” چرا این روایت را منتشر می‌کند و آیا آنچه ظاهراً صدای مستقل مردم به نظر می‌رسد واقعاً مستقل است؟
آرش رضایی
* آنتروپیک یک شرکت آمریکایی پژوهشی و تحقیقی در حوزه ایمنی هوش مصنوعی
