روایت سینمای ایران از چهار دهه خیانت سازمان مجاهدین خلق

منش و روش خیانت‌بار سازمان مجاهدین خلق در چهار دهه گذشته سوژه آثار سینمایی متعددی قرار گرفته است. در زیر به 16 فیلم سینمایی در این خصوص اشاره می گردد:

– فیلم سینمایی “توهم” ۱۳۶۴
نویسنده و کارگردان: سعید حاجی‌میری
عنوان این فیلم به‌خوبی وضعیت ذهنی و رفتاری سرکردگان سازمان را توصیف می‌کند. توهمی که از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون دامن‌گیر سران این گروه شده و در بزنگاه‌هایی همچون عملیات فروغ جاویدان شکستی مفتضحانه را برای آنان به دنبال دارد.

– فیلم سینمایی “دست‌نوشته‌ها” 1365
کارگردان: مهرزاد مینویی
داستان فیلم درباره “حسین معتمد” است که به دلیل نقض مقررات از کمیته اخراج و راننده تاکسی شده است. یک روز که به خانه بر می‌گشت، جوانی سراغش آمد و به او گفت که چند نفر قصد دارند او را ترور کنند. این فیلم در پنجمین جشنواره فیلم‌فجر سیمرغ بهترین تدوین را از آن خود کرد.

– فیلم سینمایی “پرواز پنجم ژوئن” 1368
کارگردان: علیرضا سمیع‌آذر
داستان فیلم درباره چهار هواپیمارباست که روز پنجم ژوئن یک هواپیمای ایرانی را می‌ربایند. یک افسر امنیتی هواپیماربا‌ها را خلع سلاح می‌کند و هواپیما را به همان مقصدی که هواپیماربایان می‌بردند، هدایت می‌کند. طراحان اصلی توطئه، با برگزاری مصاحبه‌ای مطبوعاتی وانمود می‌کنند که همه مسافران قصد پناهندگی دارند، ولی افسر امنیتی اعلام می‌کند که هواپیما را با این هدف به آنجا آورده است تا معلوم شود مسافران علاقه‌ای به پناهندگی سیاسی ندارند.

– فیلم سینمایی “تعقیب سایه‌ها” 1369
کارگردان: علی شاه حاتمی
این فیلم به عنوان یکی از محصولات حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، دست روی یکی از اعمال جنایتکارانه سازمان مجاهدین خلق در دهه ۶۰ می‌گذارد، یعنی بمبگذاری‌های متعدد در سطح شهر برای ایجاد ناامنی و رعب و وحشت در مردم و ضربه زدن به انقلاب اسلامی.

– فیلم سینمایی “پادزهر” 1372
کارگردان: شهرام کاظمی
این فیلم به خیانت برخی ایرانیان مزدور و ارتباط آن‌ها با بعثی‌ها می‌پردازد. البته فیلم به‌صراحت از همکاری سازمان مجاهدین خلق و رژیم بعث صحبت نمی‌کند، اما نشانه‌هایی که در آن گنجانده شده این موضوع را به تماشاگر منتقل می‌نماید.

– فیلم سینمایی “پناهنده” 1372
کارگردان: رسول ملاقلی‌پور
در این چند سال اخیر و هر از گاهی، عکسی از اعضای سازمان تروریستی مجاهدین خلق در مقرشان در خارج از کشور منتشر می‌شود. به‌جز لباس متحدالشکل، سرفصل مشترک همه این تصاویر، حال نزار چهره و افسردگی و خمودگی صورت و قامت اعضای این سازمان است و واقعا در این مورد خاص، رنگ رخساره خبر از سر ضمیر و درون آن‌ها می‌دهد. ندامت و پشیمانی در چهره تقریبا تمام آن‌ها موج می‌زند و قطعا خیلی‌ها و شاید همگی از موقعیت فعلی خود راضی نیستند و می‌خواهند به آغوش وطن برگردند. فیلم پناهنده، موضوع بازگشت زوجی از این جمع به نام سعید و بنفشه را روایت می‌کند که بعد از۱۰ سال زندگی در خارج از کشور و فعالیت در سازمان فرار می‌کنند و به ایران می‌آیند.

– فیلم سینمایی “روز شیطان” 1373
کارگردان: بهروز افخمی
در این اثر هم به صورت مستقیم اشاره‌ای به سازمان مجاهدین خلق نمی‌شود، اما روند اتفاقات و مسائلی که شخصیت‌های آن مطرح می‌کنند معرف جنایت‌های این سازمان در سال‌های دور و نزدیک است که با سنگ‌اندازی آنان در مسیر پیشرفت‌های علمی کشور همراه می‌شود.

– فیلم سینمایی “به رنگ ارغوان” 1383
کارگردان: ابراهیم حاتمی‌کیا
فیلمی که قرار بود همان سال در بیست و سومین جشنواره فیلم فجر به نمایش در بیاید، به دستور وزیر وقت اطلاعات از نمایش آن جلوگیری شد. در نهایت در بهمن ۱۳۸۸ و در بیست و هشتمین جشنواره فیلم فجر رونمایی شده و با دریافت پنج سیمرغ بلورین از جمله سیمرغ بهترین فیلم جشنواره بلافاصله پس از جشنواره نیز اکران گردید.

– فیلم سینمایی “نفوذی” 1387
کارگردانان: احمد کاوری، مهدی فیوضی
فریدون کیان به همراه چند نفر از اسیران جنگ به کشور بر می‌گردد، اما بلافاصله بازداشت می‌شود، چون در زمان جنگ به سازمان مجاهدین خلق پیوسته و برای آن‌ها کار کرده است. زمان بازجویی کم‌کم موضوع عوض می‌شود و معلوم می‌گردد یک نفوذی در سیستم اطلاعاتی کشور هست. «نفوذی» از معدود آثاری است که به واقعه حضور مجاهدین خلق در جنگ و نحوه جذب نیروی آن‌ها می‌پردازد…

– فیلم سینمایی “سیانور” 1394
کارگردان: بهروز شعیبی
قصه سیانور در دهه ۵۰ می‌گذرد و به تغییر ایدئولوژی سازمان مجاهدین خلق در ۱۳۵۴می‌پردازد؛ این فیلم بخش‌هایی از زندگی مجید شریف واقفی از رهبران سازمان مجاهدین خلق است که به‌ خاطر اختلافاتی که با سازمان پیدا کرد، کشته شد. او تغییر ایدئولوژی سازمان از اسلام به مارکسیسم را نپذیرفت و به این دلیل توسط خود سازمان ترور گردید.

– فیلم سینمایی “امکان مینا” 1394
کارگردان: کمال تبریزی
مهران یک روزنامه‌نگار پرشور و مستقل است که درگیر ماجرا‌هایی با همسرش مینا می‌شود، این ماجرا کار را به تعقیب و گریز می‌کشاند و در ادامه پای سازمان مجاهدین خلق از یک سو و نیرو‌های امنیتی ایرانی از سوی دیگر به میان می‌آید. نیرو‌های اطلاعاتی هرآنچه اطلاعات دارند در اختیار مهران می‌گذارند با این امید که او رازنگه‌دار است! ولی مهران که نمی‌تواند دست روی دست بگذارد از این اطلاعات استفاده می‌کند و به نیرو‌های اطلاعاتی رو دست می‌زند و مسیر عملیات را به سمتی می‌برد که خودش به قهرمان اصلی فیلم تبدیل شود.

– دو فیلم سینمایی “ماجرای نیمروز” و “رد خون” ۱۳۹۴ و ۱۳۹۷
کارگردان: محمدحسین مهدویان
به دلیل اوضاع ملتهب سیاسی در دهه شصت عملیات‌ متعددی از طرف سازمان مجاهدین خلق با هدف ایجاد رعب و وحشت در میان مردم و در مخالفت با نظام اتفاق می‌افتد که در مقابلش گروه‌های انقلابی قرار دارند. در سی‌ام خرداد همین سال و بعد از عزل بنی‌صدر از ریاست جمهوری، سازمان با تظاهرات خیابانی و صدور بیانیه‌ای رسماً علیه جمهوری اسلامی اعلام نبرد مسلحانه می‌کند. به دنبال این اعلام، اعضای این گروه به جان مردم بی‌دفاع افتادند و بعد از آن سلسله ترور‌هایی با هدف از میان برداشتن سران نظام اسلامی انجام می‌شود. «ماجرای نیمروز» به انفجار در دفتر نخست وزیری، شهادت محمدعلی رجایی رئیس‌جمهور و محمدجواد باهنر نخست‌وزیر و نقش مسعود کشمیری در این اتفاق می‌پردازد.
مهدویان بعد از «ماجرای نیمروز» و روایت موضعگیری رسمی و علنی سازمان مجاهدین خلق علیه انقلاب و مردم، در قسمت دوم فیلم یعنی «ماجرای نیمروز؛ رد خون» سراغ یکی از ملتهب‌ترین و حساس‌ترین مقاطع جنگ و انقلاب می‌رود و برای اولین بار در سینمای ایران به ماجرای عملیات فروغ جاویدان (مرصاد) و شکست سازمان مجاهدین خلق (ارتش آزادیبخش ملی) می‌پردازد.

– فیلم سینمایی “ضد” 1400
کارگردان: امیرعباس ربیعی
این فیلم در چهلمین جشنواره فیلم فجر نمایش داده شد و برخی نکات و ویژگی‌های آن از جمله بازی‌های نادر سلیمانی و مهدی نصرتی در آن به چشم آمد که نقش دو نفر از اعضای سازمان مجاهدین خلق را بازی می‌کردند. اولی که نقش یکی از سرکرده‌های مخوف و بی‌رحم سازمان را بازی می‌کرد به خاطر بازی خوبش برنده جایزه سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شد و دومی هم باید جریان نفوذ را در دستگاه دولتی و انقلابی نمایندگی می‌نمود.

– فیلم سینمایی “سرهنگ ثریا” 1401
کارگردان: لیلی عاج
“سرهنگ ثریا” اثری متفاوت درباره سازمان مجاهدین خلق بود که این بار ماهیت، افکار و عملکرد آن‌ها را در بستر مناسبات خانوادگی و از نگاهی مادرانه و زنانه روایت می‌کرد. نحوه مواجهه اعضای ساکن در اردوگاه اشرف با خانواده‌هایشان چند سال پس از سقوط صدام و در سال‌های پایانی دهه هشتاد، پیش از این نیز سوژه چند اثر مستند از جمله مستند تکان‌دهنده «فیلم ناتمامی برای دخترم سمیه» نیز شده بود. از سوی دیگر، لیلی عاج نیز که از کارگردانان جوان، اما پرکار تئاتر در سال‌های اخیر محسوب می‌شود و آثاری همچون «قند خون»، «روزمرگی» و «کمیته نان» را روی صحنه برده است نیز در آخرین اثر تئاتری خود یعنی «بابا آدم» این موضوع را محور قرار داد که با تحسین و استقبال مخاطبان همراه شد.
با این حال روایت سینمایی و دراماتیک این رخداد تلخ و عبرت‌انگیز، در فضایی که حضور فیزیکی و معنوی زنان غلبه دارد آن هم از نگاه یک فیلمساز زن، نفوذ عاطفی این اثر را دوچندان کرده بود؛ گواه این که علاوه بر استقبال خوب مخاطبان و اهالی رسانه در زمان نمایش این فیلم در جشنواره، جمعی از همین خانواده‌ها که برای نجات نزدیکان خود از اردوگاه اشرف بار‌ها به عراق سفر کرده بودند، مهمان رونمایی از این اثر و نشست خبری پس از اکران آن بودند. پدران، مادران، دختران و پسرانی که سال‌هاست چشم انتظار بازگشت فرزند یا پدر و مادر خود از چنگال فرقه تروریستی رجوی هستند و برای دیدن عزیزانشان رنج سفر به بیابان‌های دیاله عراق و انتظار در پشت سیم خاردار‌های اردوگاه های «اشرف» و «لیبرتی» را به جان خریده‌اند.
در زمان اکران «سرهنگ ثریا» تعدادی از مادران این افراد گرفتار با دیدن صحنه‌های این فیلم که بر اساس خاطرات مستند خانواده‌ها ساخته شده بود، به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفتند و حتی حال تعدادی از مادران نیز به کلی دگرگون شد که با کمک حاضران در سالن نمایش فیلم بهبود یافتند.
به این ترتیب، ترکیب درام و یک واقعیت تلخ که ریشه در تاریخ سیاسی کشور دارد بر پرده نقره‌ای نقش بست؛ در این بین، بازی هنرمندانه ژاله صامتی در نقش مادری دردمند و چشم‌انتظار نیز بر این تاثیرگذاری افزود تا «سرهنگ ثریا» به‌عنوان اولین فیلم بلند لیلی عاج، اثری آبرومند برای او محسوب شود.

– فیلم سینمایی “بازی خونی” 1403
کارگردان: حسین میرزامحمدی
بازی خونی یکی از آثار سیاسی و قابل تامل چهل و سومین جشنواره فیلم فجر است. این فیلم روایتی کمتر شنیده شده از یک اتفاق سیاسی در اوایل دهه 60 دارد. بسیاری از فیلم‌های سیاسی که تا به حال در سینمای ایران ساخته شده‌اند با ارجاعاتی به یک واقعه سیاسی واقعی مرتبط با فعالیت‌ و خرابکاری سازمان مجاهدین خلق جلوی دوربین رفته‌اند. بازی خونی تازه ترین اثری است که با موضوع مجاهدین خلق ساخته شده است.

تنظیم از عاطفه نادعلیان